Bina yönetimlerinden en sık aldığımız sorulardan biri şu: "Asansör bakımını ayda bir yaptırmak zorunda mıyız, iki ayda bir olmaz mı?" Kısa cevap: hayır, olmaz. Uzun cevap ise bakım sıklığının neden pazarlık konusu olmadığını ve bazı binalarda neden ayda bir bakımın bile yetmediğini açıklıyor.
Yasal zorunluluk: ayda en az bir kez
Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği, asansörlerin ayda en az bir kez yetkili bir asansör bakım firması tarafından bakımının yapılmasını zorunlu kılar. Bu yükümlülük bina yöneticisine aittir. Yönetici, asansörün bakımı için yetkili bir firmayla sözleşme yapmak ve bu sözleşmenin sürekliliğini sağlamakla görevlidir.
Burada iki nokta sık atlanıyor:
- "En az" ifadesi bir taban değeri belirtir. Ayda bir bakım, bir üst sınır değil, kabul edilebilir minimumdur.
- Bakımı yapan firmanın yetkili olması gerekir. "Tanıdığımız bir usta bakıyor" düzenlemesi yasal bir bakım sayılmaz ve periyodik kontrolde sorun çıkarır.
Ayda bir bakım her bina için yeterli mi?
Bir apartmanda günde 60 sefer yapan asansörle, bir iş merkezinde günde 600 sefer yapan asansörün yıpranma hızı aynı değildir. Bakım sıklığını değerlendirirken şu faktörlere bakıyoruz:
| Bina tipi | Tipik kullanım | Önerilen bakım sıklığı |
|---|---|---|
| Apartman (4-8 kat) | Düşük–orta | Ayda 1 |
| Yüksek katlı konut / site | Orta–yüksek | Ayda 1, yoğun bloklarda 2 |
| İş merkezi / plaza | Çok yüksek | Ayda 2 |
| Hastane, AVM, otel | Kesintisiz | Ayda 2 veya haftalık kontrol |
| Yük asansörü (atölye, depo) | Ağır yük, darbeli | Ayda 2 |
Yaş da belirleyici bir faktördür. 20 yaşını geçmiş, kumanda panosu ve kat kapıları yenilenmemiş bir asansörde ayda bir bakım çoğu zaman yetmez; ara kontroller gerekir.
Bakım yapılmazsa ne oluyor?
Bakımın aksatılmasının sonuçları üç başlıkta toplanıyor:
- Güvenlik riski. Fren balatası, kapı kilidi ve hız regülatörü gibi güvenlik kalemleri kademeli olarak aşınır. Bu aşınma bakım sırasında ölçülmezse, sonuç ancak arıza anında görülür.
- Periyodik kontrolde olumsuz sonuç. Yıllık kontrolde bakım kayıtları da incelenir. Bakımı düzenli yapılmayan asansörlerde uygunsuzluk sayısı belirgin şekilde artar ve sarı ya da kırmızı etiket riski doğar.
- Sorumluluk. Bir kaza durumunda bakım sözleşmesinin varlığı ve bakım kayıtlarının düzenliliği, bina yönetiminin hukuki durumunu doğrudan etkiler.
Bakımı ertelemek bir tasarruf değil, maliyeti ileri bir tarihe ve genellikle daha büyük bir tutara ötelemektir.
İyi bir bakım ziyaretinde neler yapılır?
Bakım, "asansöre bakıp gitmek" değildir. Standart bir aylık bakım ziyaretinde en az şu grupların kontrol edilmesi gerekir:
- Fren sistemi, hız regülatörü ve paraşüt tertibatı
- Kabin ve kat kapısı kontakları, kapı motoru, fotosel, kapı kilidi
- Kumanda panosu bağlantıları, röle ve kontaktörler, topraklama
- Halat/kayış aşınması, kasnak durumu, kılavuz raylar ve pabuçlar
- Acil aydınlatma, alarm butonu ve kabin haberleşme sistemi
- Kat hizası hassasiyeti, kalkış-duruş konforu, anormal ses ve titreşim
Ve en önemlisi: yapılan işlemler yazılı olarak kayıt altına alınmalıdır. Yönetici, o ay asansöründe ne yapıldığını ve bir sonraki ay neyin takip edileceğini görebilmelidir. Bakım defterine atılan tek bir imza, yapılan işi belgelemez.
Bina yöneticisi için kısa kontrol listesi
- Yürürlükte, imzalı bir bakım sözleşmeniz var mı?
- Bakım firması yetkili mi ve her ay gerçekten geliyor mu?
- Her ziyaretin yazılı kaydı size teslim ediliyor mu?
- Kabinde geçerli bir periyodik kontrol etiketi asılı mı, rengi ne?
- Kabin içi alarm butonu ve acil aydınlatma çalışıyor mu? (Bunu ayda bir kendiniz de test edebilirsiniz.)
Bu maddelerden herhangi birine "hayır" veya "emin değilim" diyorsanız, asansörünüzün durumunu ücretsiz olarak yerinde tespit edelim.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Mevzuat hükümleri güncellenebildiğinden, binanız için bağlayıcı olan bilgi elinizdeki periyodik kontrol raporu ve yürürlükteki yönetmelik metnidir.